Educación Infantil · 3, 4 e 5 anos · Curso 2026-2027 · Fío condutor: A Escola Ninja
CEIP Condesa de Fenosa (O Barco de Valdeorras) · Brais Prados González
4º EI (3 anos) · 5º EI (4 anos) · 6º EI (5 anos) 1 sesión semanal de ~50 minutos por grupo, na sala de psicomotricidade do centro · Sala de psicomotricidade pequena, de uso compartido con Infantil
Marco teórico
A psicomotricidade entende o desenvolvemento do neno e da nena como unha unidade: o motor, o cognitivo, o afectivo e o social constrúense xuntos a través da acción corporal. Na etapa 3-6 anos o corpo é a primeira ferramenta de coñecemento: movéndose, o neno estrutura o seu esquema corporal, organiza o espazo e o tempo, regula as súas emocións e entra en relación cos demais.
Enfoque mixto: vivenciado + dirixido
A programación combina os dous grandes paradigmas da psicomotricidade. Da práctica psicomotriz vivenciada (Aucouturier; Lapierre) toma os rituais de entrada e saída, os tempos de exploración libre, a expresividade motriz e o paso ao debuxo e á palabra ao final da sesión: o corpo como lugar de pracer, expresión e relación. Da psicomotricidade dirixida ou funcional (Le Boulch, psicocinética; Picq e Vayer, educación psicomotriz) toma a secuencia planificada de contidos perceptivo-motores (esquema corporal, equilibrio, coordinación, espazo-tempo, lateralidade) e as propostas pautadas con obxectivo motor concreto. Nun ximnasio pequeno e cunha soa sesión semanal por grupo, esta combinación permite garantir a progresión dos contidos sen renunciar ao xogo libre e á iniciativa infantil.
B. Aucouturier / A. Lapierre
Práctica psicomotriz vivenciada: expresividade motriz, rituais, o corpo como reservorio de emocións e medio de expresión.
J. Le Boulch
Psicocinética: educación polo movemento, esquema corporal como núcleo do desenvolvemento.
L. Picq e P. Vayer
Educación psicomotriz con obxectivos funcionais: condutas motrices de base, perceptivo-motrices e neuromotrices.
J. Piaget
A intelixencia constrúese desde a acción sensoriomotriz; o espazo proxéctase desde o propio corpo.
H. Wallon
Unidade psicomotora: o ton muscular e a emoción como base da vida psíquica e da relación.
Zamora González (2016)
Modelo de fases da sesión de psicomotricidade adoptado nesta programación: ritual de entrada, expresividade motriz, recollida, expresividade plástica ou gráfica e ritual de saída.
Características evolutivas 3 · 4 · 5 anos
Ámbito
3 anos
4 anos
5 anos
Esquema corporal
Imaxe global do corpo: recoñece e nomea as partes grandes (cabeza, barriga, mans, pés). Vive o corpo enteiro, sen segmentar.
Comeza a segmentación: identifica articulacións e segmentos (xeonllo, cóbado, ombreiro) en si e nos outros.
Localiza partes finas e menos visibles (pescozo, cintura, cadeira) sen erro; verbaliza con que parte actúa; interioriza a imaxe corporal e debúxaa completa.
Lateralidade
Non definida; trabállase só a nivel global e simbólico (os dous lados do corpo), sen nomear dereita/esquerda.
Fase de definición: obsérvase a man e o pé dominantes; iníciase o recoñecemento dun lado preferente sen esixir o nome.
Afirmación: nomea dereita e esquerda en si mesmo; realiza movementos que cruzan a liña media (man dereita ao xeonllo esquerdo).
Equilibrio
Equilibrio dinámico básico: camiña sobre liñas anchas no chan; o estático é breve e con apoio.
Camiña sobre o banco sueco cos brazos en cruz; mantén a pata coxa uns segundos; controla a parada en seco.
Equilibrio estático de puntas e sobre un pé; marchas complexas (talón-punta, cara atrás sobre liña); balanceos e posturas invertidas con apoio.
Coordinación dinámica xeral
Carreira aínda pouco disociada; salto cos dous pés en aparición; gateo e reptación como patróns de xogo preferentes.
Corre con cambios de dirección; salta cos pés xuntos con seguridade; inicia a pata coxa; encadea dous patróns.
Encadea patróns con fluidez (correr-saltar-xirar); salto á pata coxa consolidado; axusta o movemento ao ritmo externo.
Coordinación óculo-manual e óculo-pédica
Lanza globalmente coas dúas mans; recibe pelotas rodadas ou grandes contra o peito.
Lanza cunha soa man; recibe con dúas mans pelotas medianas; chuta con dirección aproximada.
Recibe tras bote e cunha man; regula a forza segundo a distancia; lanza a obxectivos pequenos; alterna mans e pés.
Espazo e tempo
Nocións topolóxicas básicas vividas co corpo: dentro/fóra, arriba/abaixo; ritmo global lento/rápido.
Diante/detrás, ao lado, alto/baixo, grande/pequeno; a velocidade como noción propia (á présa/amodo); segue ritmos de percusión.
Preto/lonxe respecto de obxectos, direccionalidade, relacións comparativas; axusta o número de accións ao ritmo (tantos saltos como golpes); nocións temporais antes/despois.
Xogo e socialización
Xogo paralelo e exploratorio; consignas simples dunha en unha; o conto motor e a imitación como motor da actividade.
Xogo por parellas con axuste ao outro; acepta regras sinxelas; participa en xogos regrados de grupo.
Xogo cooperativo e regrado con roles; asume o rol de director da actividade; verbaliza e valora a sesión (metacognición inicial).
Marco curricular
Decreto 150/2022, do 8 de setembro, polo que se establece a ordenación e o currículo da educación infantil na Comunidade Autónoma de Galicia (DOG núm. 172, do 9 de setembro de 2022). Avaliación: Orde do 30 de maio de 2023.
«Aténdese, polo tanto, ao desenvolvemento psicomotor, á adquisición paulatina do control de si mesmo e ao proceso gradual de construción da propia identidade, froito do descubrimento das súas posibilidades motrices e das interaccións consigo mesmo, coa contorna e cos demais. Neste proceso, partirase da experimentación libre da súa propia motricidade.» (Anexo II, introdución da área)
Obxectivos da área Crecemento en Harmonía
OBX1
Progresar no coñecemento e no control do seu corpo e na adquisición de distintas estratexias, adecuando as súas accións á realidade da contorna dunha maneira segura para construír unha autoimaxe axustada e positiva.
OBX2
Recoñecer, manifestar e regular progresivamente as súas emocións expresando necesidades e sentimentos para lograr o benestar emocional e a seguridade afectiva.
OBX3
Adoptar modelos, normas e hábitos, desenvolvendo a confianza nas súas posibilidades e sentimentos de logro para promover un estilo de vida saudable e ecosocialmente responsable.
OBX4
Establecer interaccións sociais en condicións de igualdade, valorando a importancia da amizade, do respecto, da diversidade e da empatía para construír a súa propia identidade baseada en valores democráticos e de respecto aos dereitos humanos.
Criterios de avaliación traballados (2º ciclo)
Os criterios de avaliación do 2º ciclo numéranse por bloque de contidos do currículo (CA1.x a CA4.x) e cada un vincúlase a un obxectivo da área. Selecciónanse os criterios que esta programación traballa de xeito directo, coa súa redacción literal.
Criterio
Obx.
Redacción literal
Bloques
CA1.1
OBX1
Progresar no coñecemento do seu corpo axustando accións e reaccións e desenvolvendo o equilibrio, a percepción sensorial e a coordinación no movemento.
B3B4B6
CA1.2
OBX1
Recoñecer, identificar e representar o corpo na súa globalidade e nas súas diferentes partes mostrando un nivel de detalle acorde á súa idade ou estado madurativo, chegando a interiorizar paulatinamente o seu esquema corporal.
B2
CA1.3
OBX1
Recoñecer as percepcións sensoriais propioceptivas e exteroceptivas captadas a través dos sentidos verbalizando as sensacións que producen.
B6B9
CA1.4
OBX1
Construír unha imaxe positiva propia e aceptar a súa identidade manifestando confianza nas súas posibilidades e recoñecendo as súas limitacións.
B2B9
CA1.5
OBX1
Coordinar e controlar o seu corpo, as súas posibilidades motrices e adaptalo ás características dos obxectos, á acción e á vida cotiá, mostrando un variado repertorio motriz.
B3B4B5B7
CA1.6
OBX1
Participar en contextos de xogo dirixido e espontáneo axustándose ás súas posibilidades persoais e mostrando destrezas motoras e habilidades manipulativas cada vez máis axustadas.
B1B5B8
CA1.8
OBX1
Manexar diferentes obxectos, útiles e ferramentas en situacións de xogo e na realización de tarefas cotiás, mostrando un control progresivo e de coordinación de movementos de carácter fino.
B5
CA2.2
OBX1
Manifestar sentimentos de seguridade persoal na participación en xogos e nas diversas situacións da vida cotiá, confiando nas propias posibilidades e mostrando iniciativa.
B1B8
CA2.5
OBX2
Adquirir un nivel mínimo de tolerancia á frustración e ser capaz de adaptar o seu comportamento a diferentes situacións.
B8B9
CA2.6
OBX2
Ofrecer e pedir axuda en situacións cotiás valorando os beneficios da cooperación e da axuda entre iguais.
B3B8
CA3.2
OBX3
Recoñecer hábitos de saúde, alimentación saudable, hixiene corporal e benestar utilizando adecuadamente espazos e materiais.
B1B9
CA3.3
OBX3
Identificar situacións de risco e actuar coherentemente ante elas, aceptando as normas.
B1B3B4
CA3.5
OBX3
Respectar a secuencia temporal asociada aos acontecementos e actividades cotiás, adaptándose ás rutinas establecidas para o grupo e desenvolvendo comportamentos respectuosos cara ás demais persoas.
B1
CA4.3
OBX4
Participar con iniciativa en xogos e actividades colectivas relacionándose con outras persoas con actitudes de afecto e empatía e evitando todo tipo de discriminación.
B2B8
CA4.5
OBX4
Reproducir condutas, accións ou situacións a través do xogo simbólico en interacción cos seus iguais, identificando e rexeitando todo tipo de estereotipos.
B2B6B8
CA4.7
OBX4
Desenvolver destrezas e habilidades para a xestión de conflitos de forma positiva propoñendo alternativas creativas e tendo en conta o criterio doutras persoas.
B8
Entre os contidos do bloque 3 do currículo figura literalmente a «actividade física estruturada con diferentes graos de intensidade», que esta programación desenvolve de forma sistemática na sesión semanal de psicomotricidade.
Liñas de actuación do currículo directamente psicomotrices
«A procura de situacións educativas nas que as nenas e os nenos observen, manipulen e exploren todas as súas posibilidades e limitacións, desenvolvendo, entre outros, aspectos motrices que faciliten o avance na súa autonomía, tanto nos movementos coma nos desprazamentos, tomando conciencia do seu corpo e das súas partes para chegar paulatinamente á interiorización do seu esquema corporal.»
«A participación en xogos e actividades psicomotrices en que se propicien as interaccións, favorecendo o desenvolvemento da empatía e da resiliencia, o que levará a unha aceptación construtiva tanto dos logros coma dos erros e a unha valoración do esforzo, da constancia e da iniciativa.»
Obxectivos
Construír unha imaxe corporal axustada e positiva, recoñecendo as posibilidades e os límites do propio corpo.
Desenvolver as habilidades motrices básicas (desprazamentos, saltos, xiros, manipulacións) con control e confianza crecentes.
Progresar no control postural, no equilibrio e na coordinación global e segmentaria propios de cada idade.
Estruturar as nocións espaciais e temporais a partir da acción corporal no ximnasio.
Iniciar (4 anos) e afirmar (5 anos) a definición da propia lateralidade.
Regular o ton, a respiración e as emocións a través do contraste actividade-calma e dos momentos de relaxación.
Gozar do xogo motor compartido, respectando as normas, o material e o corpo dos demais.
Expresar vivencias corporais a través do movemento, do debuxo e da palabra (verbalización final da sesión).
Bloques de contido
B11º (e transversal todo o curso)
Acollida, rituais e vida no ximnasio
As tres leis do ninja (normas), rituais ninja de entrada e saída, hábitos (descalzarse, recoller), seguridade e convivencia no dojo.
B21º
Esquema corporal e percepción do espazo
Partes do corpo, ton e postura, nocións topolóxicas vividas, o corpo do outro.
B31º
Desprazamentos
Gateo e reptación, marcha e carreira, saltos, trepas e esvaramentos, con autoprotección.
B42º
Equilibrio e control postural
Equilibrio estático e dinámico, alturas, superficies inestables, caídas seguras.
B52º
Coordinación óculo-manual e óculo-pédica
Lanzamentos, recepcións, bote, chute, transporte e manipulación de obxectos.
B62º
Percepción sensorial e ritmo
Sentidos en acción, discriminación auditiva e visual, estruturación temporal e rítmica.
B73º
Lateralidade e organización espazo-temporal
Os dous lados do corpo (3), lado dominante (4), dereita-esquerda e cruce de liña media (5); direccionalidade.
B83º
Xogo cooperativo e regrado · recunchos
Xogos con regras, roles e estratexia; traballo por recunchos con rotación autónoma.
B9Transversal
Relaxación, respiración e vida saudable
Respiración consciente, contraste tensión-distensión, masaxes, hábitos saudables. Transversal, presente na despedida de cada sesión.
Metodoloxía
Todas as sesións seguen a mesma estrutura de 4 momentos, adaptación do modelo de fases de Zamora González (2016) na liña da práctica psicomotriz vivenciada. A estabilidade da estrutura dá seguridade ao alumnado e converte os rituais en contido en si mesmos.
Momento de encontro5-8 min
Ritual de entrada (porta do dojo, descalzarse, saúdo ninja, círculo do dojo), presentación da misión do día e activación.
Actividade motriz25-30 min
Núcleo da sesión: propostas dirixidas co obxectivo psicomotor do día combinadas con tempos de exploración libre; organización en gran grupo, parellas ou estacións.
Expresividade plástica e verbalización5 min (cando procede)
Paso do corpo á representación: debuxo da vivencia ou verbalización guiada («comentamos a sesión»).
Momento de despedida5-8 min
Recollida do material como norma de clase, relaxación ou respiración e ritual de saída en calma.
Principios metodolóxicos
Montaxe común + variantes por idade (VA)
Cada semana deséñase UNHA montaxe de material que serve para os tres grupos; a graduación vai nas variantes 3/4/5 de cada ficha. A mesma montaxe pode manterse e complicarse varias semanas cambiando unha soa variable, o que reduce o tempo de montaxe nun ximnasio pequeno e permite ao alumnado profundar sen novidade constante.
Fío condutor narrativo anual
Todo o curso é un único relato: A Escola Ninja. O alumnado ingresa como aprendiz e adestra cada semana para converterse en ninja; cada bloque de contidos superado dá un cinto de cor e cada trimestre remata cunha gran proba. A narrativa dá sentido ás propostas, converte os rituais en xogo e sostén a motivación sen necesidade de novidade constante (véxase a sección Fío condutor).
Do global ao segmentario, do vivido ao representado
Toda noción trabállase primeiro co corpo enteiro en movemento, despois con matiz segmentario e por último represéntase (debuxo, verbalización), respectando a lóxica evolutiva 3→5.
Estacións e recunchos
O traballo por estacións con rotación permite grupos pequenos, máis tempo de práctica real e observación individualizada nun espazo reducido.
Exploración libre con marco
En cada bloque resérvanse tempos de xogo libre co material presentado: a iniciativa infantil é fonte de aprendizaxe e de información para a avaliación.
Seguridade e autoprotección como contido
As normas de uso de alturas, ramplas e caídas trabállanse explicitamente (mirar, agarrar, avisar, caer rodando), non só como límite senón como aprendizaxe.
Fío condutor · A Escola Ninja
A Escola Ninja do Ximnasio
O primeiro día, o ximnasio convértese nun dojo: unha escola secreta onde se adestran os ninjas. O mestre é o sensei e cada neno e nena ingresa como aprendiz ninja. Un ninja non nace, faise: adestra cada semana o seu corpo (forza, equilibrio, puntería, silencio, atención) e coida dos demais. Cada bloque de contidos superado dá un cinto de cor novo, cada trimestre remata cunha gran proba e, en xuño, todos os aprendices gradúanse como ninjas co cinto negro.
A carta da Gran Mestra Yuki
Todo empeza cunha carta que aparece na porta do dojo o primeiro día. Chega desde unha escola ninja escondida na montaña: a súa mestra quedou sen ninjas e quere contratar novos en xuño. É o motivo para adestrar todo o curso.
Para os aprendices de 3, 4 e 5 anos do CEIP Condesa de Fenosa
Chámome Yuki e son a Gran Mestra da Escola Ninja da Montaña Nevada. Os meus ninjas fixéronse maiores e marcharon polo mundo a axudar á xente. Agora a miña escola está baleira e silenciosa… demasiado silenciosa. Necesito ninjas novos!
A miña curuxa mensaxeira contoume un segredo: no Barco de Valdeorras hai un cole onde os nenos e as nenas corren coma o vento, saltan coma ras, gatean coma gatos e saben quedar quietos coma sombras. Será verdade?
Por iso lle escribo esta carta ao voso sensei. Se superades as probas de ingreso, daravos o cinto branco de aprendiz. Despois, cada vez que adestredes ben un camiño novo, gañaredes un cinto de cor: amarelo, laranxa, verde… ata chegar ao cinto negro.
En xuño mandarei a miña curuxa a buscar os nomes de todos os que cheguen ao cinto negro. A todos eses contrátoos como ninjas da miña escola e mándolles o seu diploma.
Só vos pido tres cousas, as tres leis do ninja: coidar o corpo, coidar os demais e coidar o material.
Adestrade moito, aprendices. Vémonos en xuño.
Gran Mestra Yuki
P. D.: Os ninjas nunca berran no dojo. Se me queredes contestar, facédeo en silencio, co saúdo ninja.
Antes de que entren, deixar un sobre grande con selo vermello pegado na porta do dojo, onde o vexan ao cruzar a corda.
O sensei «descobre» o sobre con sorpresa: de quen será? Mira o selo, cheira a carta, dubida se abrila… suspense.
Sentados no círculo do dojo, ler a carta amodo e con voz de misterio. Parar nas preguntas («Será verdade?») para que respondan.
Ao rematar, preguntar: «Queredes ser ninjas?». Non se pode berrar: responden co saúdo ninja e un «si» en susurro. É a primeira práctica de quietude ninja.
Ensinar o mural do dojo baleiro cos nove cintos debuxados: «este é o camiño ata xuño».
Gardar a carta no mural, á vista, para relela antes de cada cerimonia de cinto ou cando o grupo se despiste.
A Mestra Yuki pode mandar unha nota breve en cada cerimonia (T1-S04, T1-S08, T1-S13…) felicitando o grupo e anunciando o seguinte reto, e en xuño chega o paquete cos cintos negros e os diplomas. Con 3 anos, ler só os parágrafos 1, 3 e 5 e apoiar a carta cunha imaxe da mestra ninja e da curuxa.
Vocabulario do dojo
Dojo
O ximnasio durante a sesión de psicomotricidade.
Sensei
O mestre que dirixe o adestramento.
Aprendiz ninja
Cada neno e nena, desde o primeiro día ata a graduación.
Adestramento
Cada sesión semanal.
Misión
Cada proposta motriz da sesión; a Gran Proba é a misión que pecha o trimestre.
Rituais ninja
Porta do dojo
Só se entra descalzo e cruzando a corda da entrada dun en un. Ao cruzala, deixamos de ser alumnado e somos aprendices ninja.
Saúdo ninja
De pé, mans xuntas diante do peito e inclinación curta co sensei e cos compañeiros. Ábrese e péchase toda sesión co saúdo.
Círculo do dojo
A zona de asemblea. Sentados en círculo, en «postura ninja» (pernas cruzadas, costas dereitas), escóitase a misión do día e coméntase ao rematar.
As tres leis do ninja
Coidamos o corpo · coidamos os demais · coidamos o material. Son as tres normas do ximnasio, creadas co alumnado na primeira sesión e recordadas co xesto de tres dedos.
Quietude ninja
Ao son do pandeiro, todos quedan inmóbiles e en silencio, como ninjas que non queren ser vistos. É o sinal universal de parada, recollida e atención, e un contido en si mesmo (control tónico e inhibición).
Respiración do ninja
Na despedida, deitados ou sentados, inspirar polo nariz inchando a barriga e soltar o aire amodo. Un ninja calma o seu corpo antes de saír do dojo.
Saída silenciosa
Saúdo final e saída pola porta do dojo camiñando amodo e sen ruído, «como ninjas que ninguén escoita».
Os nove cintos
Un cinto por bloque de contidos completado. Recíbeno todos os aprendices do grupo ao pechar o bloque, na cerimonia da última sesión: o cinto marca o camiño percorrido, nunca o nivel de execución. Os cintos non son un instrumento de avaliación nin se retiran; ninguén queda sen cinto.
BrancoAprendiz ninjaT1-S04 · outubro
Probas de ingreso (avaliación inicial)
AmareloNinja do corpoT1-S08 · novembro
B2 Esquema corporal e espazo
LaranxaNinja dos camiñosT1-S13 · decembro
B3 Desprazamentos · gran proba do 1º trimestre
VerdeNinja do equilibrioT2-S04 · febreiro
B4 Equilibrio e control postural
AzulNinja da punteríaT2-S08 · marzo
B5 Coordinación óculo-manual e óculo-pédica
VioletaNinja do ritmoT2-S11 · marzo
B6 Percepción sensorial e ritmo · gran proba do 2º trimestre
MarrónNinja dos dous ladosT3-S04 · abril
B7 Lateralidade e espazo-tempo
VermelloNinja de equipoT3-S08 · maio
B8 Xogo cooperativo e regrado
NegroNinjaT3-S11 · xuño
Gran Proba Final e cerimonia de graduación
Material da Escola Ninja
Cintos: cintas de raso de cor (~1 m) cortadas de rolo; unha por neno/a e cor. Entréganse na cerimonia e quedan na aula, colgadas nun gancho co nome de cada un; póñense ao cruzar a porta do dojo e devólvense ao saír.
Mural do dojo: un cartel por grupo no ximnasio coa fila de nove cintos; a cada cerimonia pégase a cor conquistada. Serve de mapa visual do curso e de anticipación (que cinto vén despois?).
Diploma de graduación ninja: entrégase co cinto negro na última sesión de xuño, xunto co debuxo da figura humana de setembro e de xuño para que as familias vexan o progreso.
Xustificación pedagóxica
A narrativa é, nesta etapa, o principal motor da acción motriz: o conto motor e o xogo simbólico (CA4.5) permiten propoñer contidos perceptivo-motores sen perder o carácter lúdico. Os rituais ninja dan estrutura e seguridade, converten a parada e o silencio en xogo (control tónico, inhibición, atención) e facilitan a transición entre momentos da sesión. Os cintos fan visible o progreso de xeito acumulativo e sen comparación entre iguais, coherentemente cunha avaliación que rexistra sempre en positivo e respecto do punto de partida de cada un. A imaxe do ninja, ademais, é neutra en canto a xénero e non depende do rendemento: calquera neno ou nena pode selo.
Espazo e materiais
Organización do ximnasio
A sala (setembro 2026): sala de psicomotricidade de Infantil con chan de parqué e liñas de cinta de cores no chan, unha parede enteira de espello, ventás con radiadores na parede oposta e todo o material en baldas altas e estantes metálicos no perímetro. Non hai bancos suecos nin espaldeiras: o seu papel cúmpreno os módulos de espuma.
Zona de asemblea fixa, o «círculo do dojo» (círculo pintado ou corda) xunto á porta: todos os rituais empezan e rematan nela.
Zona de montaxe central: unha única montaxe semanal que se conserva, se é posible, entre sesións dos tres grupos.
Perímetro libre para desprazamentos en anel arredor da montaxe central.
Material almacenado accesible e etiquetado por cores: a recollida por equipos é parte da sesión.
Nas sesións con alturas (trepa, rampa), zona de caída sempre protexida con colchóns e paso dun en un.
Seguridade da sala: nas sesións de carreira e desprazamentos, colchonetas de pé contra o espello e protectores nos radiadores; as liñas de cinta do chan úsanse como camiños de equilibrio e marcas de estación.
Inventario de material
Grandes (na sala)
Colchonetas finas de cores, colchóns grosos plegables de caída, set de módulos de espuma (escaleira, rampa, cilindros, medios cilindros, arcos e cubos), banco de espuma
Manipulación (na sala)
Aros de varios tamaños, conos pequenos de catro cores e cono grande, picas de cores, zancos de cubo, esteiras de ioga, panos e teas
Solicitado (setembro 2026)
Pelotas de espuma de 15 cm (12) e grandes (4), túnel de gateo, cordas longas (2 × 5 m) e de saltar (8), pandeiro e caixa chinesa, altofalante Bluetooth, saquiños de area (12), tixolos de plástico (12), moquetas de esvarar (6), paracaídas de 3,5 m, cintas de raso para os cintos, protectores de radiador
Ritmo e ambiente
Pandeiro, caixa chinesa, altofalante con música variada e relaxante (por solicitar)
De refugallo e plástica
Follas de xornal, papel continuo, ceras, pictogramas de posturas
Escola Ninja
Cintas de raso de cor para os cintos (branco, amarelo, laranxa, verde, azul, violeta, marrón, vermello, negro; ~1 m por neno/a e cor), mural do dojo (un cartel por grupo), diplomas de graduación
Temporalización
Orde do 4 de xuño de 2026 pola que se aproba o calendario escolar para o curso 2026/27 (DOG núm. 110, do 15 de xuño de 2026). Período lectivo: Do 9 de setembro de 2026 ao 21 de xuño de 2027.
Vacacións — Nadal: 22 de decembro de 2026 – 7 de xaneiro de 2027 · Entroido: 8, 9 e 10 de febreiro de 2027 · Semana Santa: 22 – 29 de marzo de 2027. Non lectivos: 12 de outubro, 7 de decembro (Día do Ensino) e 8 de decembro de 2026; 17 de maio de 2027 (Letras Galegas); festivos locais do Barco de Valdeorras e ata 2 días de libre disposición do centro.
Cada grupo ten a súa sesión nun día fixo da semana: os festivos que caian nese día restarán unha sesión a ese grupo. A programación prevé sesións «comodín» absorbibles (o reto final de cada bloque pode adiantarse ou fundirse coa sesión anterior).
Cunha sesión semanal por grupo: 1º trimestre ≈ 13 semanas lectivas, 2º trimestre ≈ 10-11, 3º trimestre ≈ 11. Total anual estimado: 33-35 sesións por grupo, das que esta programación desenvolve as 13 do 1º trimestre en ficha completa e deixa temporalizados os bloques do 2º e do 3º.
1º trimestre · Aprendiz ninja: coñezo o meu corpo
9 de setembro – 21 de decembro de 2026 · ≈ 13 semanas
Fío condutor: Ingreso na Escola Ninja: as leis e os rituais do dojo, as probas de ingreso e os primeiros cintos (branco, amarelo e laranxa)
Semanas
Sesións
Bloque
Contido
1-2 (setembro)
T1-S01, T1-S02
B1 Acollida
As tres leis do ninja, rituais do dojo, exploración do espazo
3-4 (setembro-outubro)
T1-S03, T1-S04
Avaliación inicial
Probas de ingreso: circuítos de rexistro de desprazamentos, equilibrio, coordinación e esquema corporal · cinto branco
5-8 (outubro-novembro)
T1-S05 a T1-S08
B2 Esquema corporal e espazo
Partes do corpo, ton e postura, nocións topolóxicas, o corpo do outro · cinto amarelo
9-13 (novembro-decembro)
T1-S09 a T1-S13
B3 Desprazamentos
Gateo e reptación, marcha e carreira, saltos, trepas e esvaramentos; gran proba ninja do trimestre con rexistro comparativo · cinto laranxa
2º trimestre · Ninja de equilibrio, puntería e ritmo
8 de xaneiro – 19 de marzo de 2027 · ≈ 10-11 semanas
Fío condutor: Adestramentos do segundo nivel da Escola Ninja: equilibrio, puntería e ritmo (cintos verde, azul e violeta; fichas a desenvolver en xaneiro)
Lanzamentos, recepcións, bote, chute, transporte de obxectos · cinto azul
9-11 (marzo)
T2-S09 a T2-S11
B6 Percepción sensorial e ritmo
Sentidos en acción, discriminación auditiva e visual, ritmo e estruturación temporal; gran proba ninja do trimestre con rexistro comparativo · cinto violeta
3º trimestre · Gran ninja: adestramos en equipo
30 de marzo – 21 de xuño de 2027 · ≈ 11 semanas
Fío condutor: Misións ninja en equipo e Gran Proba Final: cintos marrón e vermello, e cerimonia de graduación co cinto negro (fichas a desenvolver en marzo)
Semanas
Sesións
Bloque
Contido
1-4 (abril)
T3-S01 a T3-S04
B7 Lateralidade e espazo-tempo
Os dous lados do corpo (3 anos), lado dominante (4), dereita-esquerda e cruce de liña media (5); direccionalidade · cinto marrón
5-8 (maio)
T3-S05 a T3-S08
B8 Xogo cooperativo e regrado
Misións ninja en equipo: xogos con regras e roles, recunchos con rotación autónoma · cinto vermello
9-11 (xuño)
T3-S09 a T3-S11
Avaliación final + peche
Gran Proba Final (circuíto cos mesmos ítems de setembro), debuxo da figura humana, cerimonia de graduación ninja · cinto negro e diploma
Sesións · 1º trimestre
A Escola Ninja: o ximnasio é un dojo e cada neno e nena ingresa como aprendiz ninja. Neste trimestre apréndense as tres leis e os rituais do dojo, supéranse as probas de ingreso (cinto branco) e conquístanse os cintos amarelo (ninja do corpo) e laranxa (ninja dos camiños), que se pegan no mural do dojo.
Cada ficha describe UNHA montaxe de material que serve para os tres grupos da semana. A graduación por idade vai nas variantes 3/4/5 anos.
T1-S01Acollida
Benvida á Escola Ninja
Acollida · as tres leis do ninja · rituais do dojo
Material: Cordas para delimitar zonas, pandeiro, mural do dojo, carta da Gran Mestra
Montaxe: Ximnasio case baleiro: unha corda no chan marca a «porta do dojo» de entrada; outra delimita o «círculo do dojo» (asemblea). Material gardado e visible tras unha corda: «zona prohibida ata que soe o pandeiro».
Momento de encontro
Ritual de entrada: cruzar a «porta do dojo» descalzos, dun en un, e sentar no círculo. Lectura da carta da Gran Mestra Yuki (ver Fío condutor): o ximnasio é un dojo, o mestre é o sensei e nós somos aprendices ninja. Aprendemos o saúdo ninja (mans xuntas e inclinación) e creamos as tres leis do ninja (coidamos o corpo, os demais e o material) co xesto de tres dedos.
Actividade motriz
Exploración libre e pautada do espazo: movémonos por todo o dojo sen tocar as paredes; ao son do pandeiro, «quietude ninja»: inmóbiles e en silencio.
Xogo «casa/xardín»: dentro da corda é a casa, fóra é o xardín; atender á consigna e cambiar de zona.
Descubrimos os recunchos: percorrido guiado polos espazos do ximnasio nomeándoos (onde se garda o material, onde nos sentamos, por onde non se pasa).
Expresividade plástica
Debuxamos «o que máis me gustou do ximnasio» ao volver á aula (entrégase á titoría para o mural).
Momento de despedida
Ritual de saída: recollida (hoxe simbólica), asemblea breve —que descubrimos hoxe?—, respiración do ninja, saúdo e saída pola porta do dojo amodo e en silencio, «como ninjas que ninguén escoita».
Variantes por idade
3 anos
Só 2 leis (coidarnos e coidar o material). O xogo casa/xardín con apoio visual: o sensei sinala coa man cara a onde ir. Na quietude ninja abonda con parar, sen manter a postura.
4 anos
As 3 leis completas. Casa/xardín engadindo velocidade: ir á casa correndo, ao xardín camiñando. Quietude ninja mantendo a postura ata contar 3.
5 anos
As leis propóñenas eles en asemblea e vótanse. Casa/xardín con consigna inversa (dicir «casa» e ir ao xardín). Un neno ou nena fai de sensei do pandeiro na última rolda.
Ítems de observación
Sepárase da rutina de aula sen angustia
Atende ás consignas colectivas
Respecta o ritual de entrada e saída
T1-S02Acollida
Os ninjas exploran o dojo
Percepción espacial · desprazamentos libres · normas en acción
Material: Aros, cordas, conos, pandeiro, música
Montaxe: Material repartido estratexicamente polo chan (aros, cordas estiradas, conos en fila): paisaxe aberta sen instrucións de uso, para observar que fai cada quen (avaliación por observación libre).
Momento de encontro
Ritual de entrada e saúdo ninja. Recordo das tres leis co xesto de tres dedos e co mural do dojo. Consigna única: «hoxe explorámolo todo, pero cando soe o pandeiro, quietude ninja e todos ao círculo».
Actividade motriz
Xogo libre exploratorio co material colocado (15 min): o sensei observa e rexistra sen dirixir.
Posta en común en movemento: cada quen ensina un uso que descubriu do material e os demais imítano.
«A fila ninja»: en fila e sen facer ruído, percorrer o dojo pasando por riba das cordas, arrodeando os conos e pisando dentro dos aros.
Momento de despedida
Primeira recollida real de material por equipos de cor. Asemblea: «comentamos a sesión» (que descubriches?). Respiración do ninja, saúdo e saída silenciosa.
Variantes por idade
3 anos
Xogo libre máis longo (20 min); a fila ninja guíaa o sensei e con paradas frecuentes.
4 anos
Na fila, consignas espaciais nomeadas en voz alta: por riba, arredor, dentro. Recollida clasificando o material por tipo.
5 anos
A fila condúcea un neno ou nena diferente en cada tramo; os demais verbalizan por onde pasan (dentro/fóra, por riba/por baixo). Deseñan entre todos o percorrido final.
Ítems de observación
Explora o material con iniciativa
Comparte espazo e material sen conflito
Recolle cando soa o sinal
T1-S03Avaliación inicial
Probas de ingreso I · Os camiños do ninja
Avaliación inicial de desprazamentos: marcha, carreira, salto, gateo, reptación
Material: Colchonetas, túnel (ou mesa con tea), aros, conos, liñas de cinta do chan, folla de rexistro
Montaxe: Circuíto pechado en anel arredor do ximnasio con 5 tramos: (1) carreira entre conos, (2) marcha sobre liña do chan, (3) saltos dentro de aros, (4) gateo sobre colchonetas, (5) reptación baixo o túnel. Rotación continua en fila india.
Momento de encontro
Ritual de entrada. Provocación: «para ingresar na Escola Ninja hai que amosar todos os camiños que sabemos: correr, camiñar, saltar, gatear e reptar». Demostración do circuíto polo sensei unha soa vez.
Actividade motriz
Circuíto de avaliación inicial: 4-5 voltas por neno/a mentres o mestre rexistra na folla (un ámbito por volta).
Entre quendas, xogo comodín «casa/xardín» para o grupo que espera.
Última volta libre: cada quen pasa o circuíto «ao seu xeito» (creatividade motriz, tamén se rexistra).
Momento de despedida
Recollida por equipos. Relaxación «somos árbores»: de pé, brazos arriba, baixar amodo ata quedar deitados. Comentamos a sesión.
Variantes por idade
3 anos
Circuíto de só 4 tramos (sen o de reptación); permítese o apoio da man do mestre no salto. Rexístrase o patrón global (fai / fai con axuda / non fai).
4 anos
Circuíto completo. No salto, pídese salto cos dous pés xuntos; na carreira, un cambio de dirección. Rexístrase calidade do patrón.
5 anos
Engádese un 6º tramo: marcha atrás sobre a liña. Salto á pata coxa nun tramo curto. Rexístrase tamén lateralidade espontánea (pé de batida, man de apoio).
Avaliación inicial de equilibrio, coordinación óculo-manual e esquema corporal
Material: Módulos de espuma, cordas, aros, pelotas medianas, colchonetas, folla de rexistro
Montaxe: Tres estacións fixas: (1) equilibrio: fila de módulos de espuma + liña de cinta do chan; (2) coordinación: aros colgados/apoiados e pelotas para lanzar e recibir; (3) corpo: colchonetas para o xogo de partes do corpo. Grupos pequenos rotando ao sinal.
Momento de encontro
Ritual de entrada. «Segunda proba de ingreso na Escola Ninja: o equilibrio e a puntería». Reparto en 3 grupos de cor.
Actividade motriz
Estación 1: camiñar polos módulos e pola liña; pararse no medio; rexistro de equilibrio estático e dinámico.
Estación 2: lanzar a pelota ao mestre e recibila; lanzar dentro dun aro; rexistro óculo-manual.
Estación 3: «Simón di» de partes do corpo sobre as colchonetas (toca a cabeza, o xeonllo…); rexistro de esquema corporal.
Rotación cada 7-8 minutos ao son do pandeiro.
Expresividade plástica
Debuxo da figura humana («debúxate a ti mesmo/a») ao final: recóllese como documento de avaliación inicial do esquema corporal.
Momento de despedida
Recollida. Respiración do ninja deitados coas mans na barriga (inflar o globo da barriga). Cerimonia de ingreso na Escola Ninja: entrega do cinto branco (aprendiz ninja) un por un, con saúdo, e primeira cor no mural do dojo.
Variantes por idade
3 anos
Equilibrio só na corda no chan; recepción da pelota rodada, non no aire; partes do corpo básicas (cabeza, mans, pés, barriga).
4 anos
Módulos de pé con brazos en cruz; lanzamento cunha soa man; partes segmentarias (xeonllo, ombreiro, cóbado).
5 anos
Nos módulos, parada no medio de puntas; recepción tras bote cunha man; partes finas e cruzadas (toca o xeonllo dereito coa man esquerda) — rexistro do cruzamento de liña media.
Material: Follas de xornal (unha por neno/a), música variada, aros
Montaxe: Ximnasio despexado con aros na periferia (garaxes). Montaxe mínima: o material é o xornal, un por aprendiz ninja. Mesma montaxe que T1-S06 (semana de xornal).
Momento de encontro
Ritual de entrada. O sensei presenta o «pergamiño» da semana: unha folla de xornal. Que pode facer un ninja cun xornal sen rompelo?
Actividade motriz
Co xornal enteiro: poñelo na cabeza e camiñar sen que caia; no peito correndo (pégase co vento); nas costas, na barriga.
Conto rimado do xornal: o mestre recita e o xornal vai viaxando pola parte do corpo nomeada.
Facer a bóla: engurrar o xornal cunha man, coa outra, coas dúas; equilibrio coa bóla na cabeza, na palma, no lombo.
Lanzar a bóla e recollela; levala co pé ata o aro-garaxe.
Expresividade plástica
Alisamos o xornal entre todos e debuxamos nel a parte do corpo favorita.
Momento de despedida
Recollida das bólas no aro central encestando. Masaxe por parellas coa bóla de xornal (un deitado, o outro pasa a bóla polo corpo nomeando as partes). Comentamos a sesión.
Variantes por idade
3 anos
Partes globais: cabeza, barriga, costas, mans, pés. O conto rimado con xesto modelado polo mestre. Masaxe final feita polo mestre a todo o grupo á vez (cada un coa súa bóla).
4 anos
Engádense segmentos e articulacións: ombreiro, cóbado, xeonllo, nocello. Engurrar o xornal só coa man non dominante como reto. Na masaxe, o compañeiro nomea a parte que toca.
5 anos
Partes finas: pescozo, peito, cintura, cadeira. Consignas cruzadas (bóla na man dereita sobre o xeonllo esquerdo). Retos de precisión: soster o xornal aberto no peito cambiando de velocidade sen tocalo coas mans.
Ítems de observación
Localiza as partes do corpo do seu nivel
Coordina o control do obxecto co desprazamento
Participa na masaxe con coidado do outro
T1-S06Esquema corporal e espazo
Estatuas, robots e marionetas
Esquema corporal: ton muscular · postura · contraste tensión-relaxación
Material: Música (robótica e suave), pandeiro, colchonetas, pictogramas de posturas
Montaxe: Colchonetas en illa central; espazo libre arredor. Pictogramas de posturas (de pé, sentado, deitado boca arriba, boca abaixo, de xeonllos, agachado) pegados na parede á altura dos nenos.
Momento de encontro
Ritual de entrada. Saúdo corporal: entramos camiñando de puntas cos brazos abertos. Hoxe os aprendices ninja adestran a arte da quietude: estatuas, robots e marionetas.
Actividade motriz
«Somos robots»: camiñar ríxidos articulando por partes (dóbranse os cóbados, xiran os pulsos), falando silabeado.
«Marionetas con fíos»: movémonos colgados de fíos imaxinarios; o mestre «corta» un fío e esa parte cae frouxa.
Xogo das estatuas con pictograma: ao parar a música, adoptar a postura que sinala o mestre na parede.
«Parellas-espello»: un inventa unha estatua e o outro imítaa; cambio de rol.
Expresividade plástica
Debuxo da miña estatua favorita.
Momento de despedida
Recollida. Relaxación duro-brando nas colchonetas: apertamos todo o corpo contando 3, soltamos como xelatina. Comentamos a sesión.
Variantes por idade
3 anos
Posturas globais (de pé, sentado, deitado). O espello faino primeiro co mestre de modelo. Duro-brando co corpo enteiro, sen segmentar.
4 anos
Posturas con matiz (de xeonllos, agachado, deitado de lado). No robot noméanse as articulacións que se moven. Duro-brando por partes: só as mans, só as pernas.
5 anos
Secuencias de 2-3 posturas encadeadas de memoria. No espello, o imitador colócase despois de observar 3 segundos (memoria corporal). Un neno ou nena dita as posturas ao grupo.
Ítems de observación
Diferencia tensión e relaxación
Adopta as posturas do pictograma
Axusta o seu movemento ao do compañeiro no espello
T1-S07Esquema corporal e espazo
Dentro, fóra, arriba, abaixo
Estruturación espacial: nocións topolóxicas co propio corpo
Material: Aros (un por neno/a), bancos suecos, cordas, música
Montaxe: Aros repartidos polo chan (casas), dous bancos suecos en paralelo no centro (a ponte), cordas estiradas como ríos. Mesma montaxe que T1-S08.
Momento de encontro
Ritual de entrada. Misión ninja: hoxe cruzamos ríos e pontes sen ser vistos, e cada quen ten a súa casa-aro.
Actividade motriz
«Cada rato á súa casa»: desprazarse libremente; á consigna, cada quen dentro do seu aro. Variar: fóra do aro, un pé dentro e outro fóra.
Consignas topolóxicas encadeadas: enriba do banco, debaixo da corda-río (reptando), ao lado da casa, diante/detrás dun compañeiro.
«O barco inimigo»: remar deitados (cara arriba, cara abaixo), saltar á auga, subir todos á ponte (banco).
Xogo do aro viaxeiro: pasar o aro polo corpo de arriba abaixo sen usar os dentes… e verbalizar por onde vai.
Momento de despedida
Recollida clasificando: aros nun montón, cordas noutro. Relaxación dentro do aro-casa: deitados, escoitamos os sons de fóra. Comentamos a sesión.
Variantes por idade
3 anos
Nocións dentro/fóra e arriba/abaixo unicamente, sempre co corpo como referencia. Consignas dunha en unha, con modelo visual do mestre.
4 anos
Engádense diante/detrás e ao lado. Consignas dobres (dentro do aro e sentado). O aro viaxeiro nomeando as partes que pasa.
5 anos
Engádense preto/lonxe respecto dun obxecto (ponte preto da miña casa?) e primeiras consignas de dirección (á dereita da ponte). Consignas triplas e ditadas por un neno ou nena.
Ítems de observación
Comprende as nocións topolóxicas do seu nivel
Executa consignas encadeadas
Verbaliza a posición (4-5 anos)
T1-S08Esquema corporal e espazo
O corpo do outro
Esquema corporal: recoñecemento do corpo dos demais · cooperación
Material: Aros, bancos suecos, cordas (montaxe da S07), papel continuo, ceras
Montaxe: Mesma montaxe que T1-S07 (aros, bancos, cordas) + rolo de papel continuo estendido nun lateral con ceras.
Momento de encontro
Ritual de entrada. «Un ninja nunca adestra só»: hoxe todo se fai en parella.
Actividade motriz
Saúdos corporais por parellas: saudarse cos pés, cos xeonllos, coas costas, cos cóbados.
«Toca-toca»: tocar no compañeiro a parte que nomea o mestre, con suavidade.
Percorrido da S07 en parellas: un diante e outro detrás imitando; despois collidos da man cruzando a ponte.
«O guía e o ninja cego»: un pecha os ollos, o outro guíao da man polo espazo libre (zona sen material).
Expresividade plástica
Siluetas: un déitase no papel continuo e o compañeiro contornea o seu corpo; despois complétanse as partes (cara, mans…) entre os dous.
Momento de despedida
Recollida. Masaxe final por parellas coas mans (choiva de dedos nas costas). Cerimonia do cinto amarelo: «Ninja do corpo» (entrega un por un, con saúdo, e cor nova no mural do dojo). Comentamos a sesión.
Variantes por idade
3 anos
O guía-cego substitúese por «seguir ao rei» (sen pechar os ollos). Silueta contorneada coa axuda do mestre. Toca-toca só con partes globais.
4 anos
Guía-cego en zona moi delimitada e con paradas. Na silueta, cada un debuxa 3 partes no corpo do outro nomeándoas.
5 anos
Guía-cego con itinerario (levar o compañeiro ata a ponte). Na silueta, etiquetar partes coa inicial ou co nome copiado de carteis. Toca-toca con consigna cruzada (coa túa man dereita, o seu ombreiro esquerdo).
Ítems de observación
Coida o corpo do compañeiro no contacto
Identifica no outro as partes traballadas
Confía no guía / responsabilízase de guiar
T1-S09Desprazamentos
Gateamos e reptamos
Desprazamentos: gateo e reptación (patróns cruzados)
Material: Colchonetas, túnel, bancos suecos, cordas elásticas ou picas sobre conos, colchóns
Montaxe: MONTAXE BASE do bloque de desprazamentos (mantense 4 semanas con variantes): estación 1 = colchonetas en ringleira (autoestrada de gateo); estación 2 = túnel + picas baixas para reptar por debaixo; estación 3 = banco sueco ou rampa de espuma para atravesar. Tres estacións, tres grupos.
Momento de encontro
Ritual de entrada. Os ninjas aprenden dos animais. Vídeo-provocación ou imaxe: como se moven os animais que non camiñan? Presentación da montaxe base: «o campo de adestramento dos camiños» que nos acompañará varias semanas.
Actividade motriz
Estación 1: gateo pola autoestrada — adiante, atrás, rápido, lento, como gatos, como osos (pés e mans).
Estación 2: reptación baixo as picas e polo túnel — como serpes (sen xeonllos), como soldados (con cóbados).
Estación 3: atravesar o banco (ou a rampa de espuma) gateando por riba.
Rotación ao pandeiro. Rolda final: «os animais mestres do ninja» — percorrido completo elixindo cada un o seu animal (gato, serpe, oso).
Momento de despedida
Recollida parcial (a montaxe base queda instalada se é posible; se non, por equipos). Relaxación deitados boca arriba: respiración do león que durme. Comentamos a sesión.
Variantes por idade
3 anos
Gateo libre sen consigna de patrón; reptación só polo túnel (as picas altas); banco con axuda.
4 anos
Gateo atrás e lateral; reptación baixo picas a media altura; banco gateando sen apoio externo.
5 anos
Gateo con patrón cruzado consciente (man dereita-xeonllo esquerdo, nomeándoo); reptación só con cóbados; banco gateando cara atrás. Cronometraxe lúdica por equipos (sen competición individual).
Ítems de observación
Patrón de gateo (homolateral/cruzado)
Repta coordinando brazos
Tolera o paso polo túnel
T1-S10Desprazamentos
Camiñamos e corremos
Desprazamentos: marcha e carreira · velocidades · direccións
Material: Montaxe base + conos, pandeiro, música con tempos distintos, cazabolboretas ou pano
Montaxe: Montaxe base do bloque (colchonetas, túnel/picas, banco) + slalom de conos engadido no espazo central libre.
Momento de encontro
Ritual de entrada. Saúdo camiñando de puntas. Misión do día: os ninjas adestran as velocidades, lentos coma a sombra e rápidos coma o raio.
Actividade motriz
«Distintas velocidades»: camiñar/correr ao ritmo do pandeiro — lento, normal, rápido, parar en seco.
Direccións: adiante, atrás, de lado, en círculo arredor da montaxe base; slalom entre conos.
«Como se pilla?»: pilla-pilla co cazabolboretas (quen é tocado, colle o cazabolboretas).
Circuíto base integrando marcha e carreira entre estacións (correr ata a colchoneta, gatear, correr ao túnel…).
Momento de despedida
Recollida dos conos. «Aguantar a risa»: deitados en círculo, mirarse sen rir; despois riso libre. Volta á calma camiñando cada vez máis amodo. Comentamos a sesión.
Variantes por idade
3 anos
Dúas velocidades (lento/rápido); slalom con conos moi separados; pilla-pilla sempre co mestre de pillador inicial.
4 anos
Tres velocidades e parada en seco mantendo o equilibrio; carreira cara atrás curta; slalom estreito.
5 anos
Cambios de dirección á consigna en plena carreira; carreira lateral cruzando pés; no pilla-pilla, estratexia verbal previa en equipo (como nos salvamos?).
Ítems de observación
Axusta a velocidade á consigna
Controla a parada
Corre esquivando sen chocar
T1-S11Desprazamentos
Saltamos
Desprazamentos: salto estático e dinámico
Material: Montaxe base + aros no chan, tixolos de plástico, colchóns de caída, pandeiro
Montaxe: Montaxe base + río de aros (ringleira de aros a distancias variables) e tixolos como pedras do río. Cubo de espuma ou banco sueco como plataforma de salto sobre colchón.
Momento de encontro
Ritual de entrada. Saúdo saltando dentro do círculo de asemblea. Historia: o río creceu e hai que cruzalo saltando polas pedras.
Actividade motriz
Saltos no sitio: cos dous pés, como ras, como canguros; ao ritmo do pandeiro («o salto musical»: tantos saltos como golpes).
Río de aros: saltar de aro en aro cos dous pés xuntos; sobre os tixolos-pedra, pisar e equilibrar.
Salto en profundidade: desde o cubo de espuma (ou banco sueco) ao colchón, caendo cos xeonllos flexionados («aterraxe de ninja»).
Circuíto completo combinando os saltos coas estacións base.
Momento de despedida
Recollida de aros e tixolos. Relaxación «somos globos»: inchámonos ao inspirar cos brazos arriba, desinflámonos amodo ata o chan. Comentamos a sesión.
Variantes por idade
3 anos
Aros pegados (paso-salto admitido); salto desde o cubo coa man do mestre; salto musical ata 3 golpes.
4 anos
Aros separados esixindo salto real cos pés xuntos; salto desde o cubo só; salto musical ata 5 golpes; iniciación á pata coxa (2-3 saltos).
5 anos
Combinación pés xuntos / pata coxa ditada pola cor do aro; salto con xiro de cuarto de volta desde o cubo; salto musical con pausas (golpes rápidos e lentos); pé de batida rexistrado (lateralidade).
Ítems de observación
Salta cos dous pés xuntos
Aterra con flexión controlada
Axusta o número de saltos ao ritmo (4-5 anos)
T1-S12Desprazamentos
Trepamos e esvaramos
Desprazamentos: trepa e esvaramento · seguridade e autoprotección
Material: Módulos de espuma (escaleira, rampa, cilindros), colchóns grosos, teas ou cartóns para esvarar
Montaxe: Montaxe base transformada cos módulos de espuma: escaleira + rampa unidas como montaña de trepa e esvaramento, con colchón groso na saída; cilindros grandes como muro para trepar e pasar por riba, con colchón debaixo; autoestrada de colchonetas para esvarar sentados sobre teas.
Momento de encontro
Ritual de entrada. Conversa de seguridade: que fai un ninja antes de subir a un sitio alto? (mirar, agarrar forte, avisar). Normas de uso da rampla: dun en un e coa zona de caída libre.
Actividade motriz
Trepa: subir pola escaleira de espuma e pasar por riba do muro de cilindros, tocar a marca da súa cor e baixar pola rampa (nunca saltar sen permiso).
Esvaramento horizontal: sentados sobre a tea, impulsarse cos pés pola autoestrada; en parellas, un arrastra ao outro.
Reto de autoprotección: caer e rodar no colchón («rolo ninja») partindo de xeonllos.
Expresividade plástica
Debuxamos «o máis difícil que conseguín hoxe».
Momento de despedida
Recollida con axuda do mestre no material pesado. Relaxación: deitados no colchón, somos esquíos durmindo no tobo. Comentamos a sesión valorando quen pediu axuda cando a necesitou.
Variantes por idade
3 anos
Trepa só pola escaleira co mestre ao lado; rampla só sentados; arrastre da tea feito polo mestre.
4 anos
Trepa pola escaleira e polo muro con paso alterno; rampla deitados; arrastre por parellas do mesmo tamaño.
5 anos
Trepa polo muro de cilindros sen apoio das mans na baixada; rampla boca abaixo con freada controlada; na caída, rolo completo; deseñan e verbalizan a norma de seguridade de cada posto.
Ítems de observación
Trepa con agarre seguro
Respecta as normas de seguridade
Pide axuda cando a necesita
T1-S13Desprazamentos
A gran proba ninja do trimestre
Circuíto combinado de todos os desprazamentos · repaso e rexistro do trimestre
Material: Toda a montaxe base + aros, conos, túnel, colchóns, música de aventura, cintos laranxa
Montaxe: Gran circuíto final que encadea todo o traballado: carreira con slalom → gateo → reptación → río de saltos → ponte de equilibrio → trepa → esvaramento final ao colchón. É a mesma montaxe base do bloque, unida en anel.
Momento de encontro
Ritual de entrada. Presentación da Gran Proba: repaso do mural do dojo (cintos branco e amarelo conquistados); cada quen di que camiño se lle dá mellor.
Actividade motriz
Recoñecemento do circuíto por estacións (unha volta guiada).
A Gran Proba: voltas ao circuíto completo con música de aventura; o sensei rexistra os mesmos ítems da avaliación inicial (comparación decembro vs setembro).
Volta cooperativa: todo o grupo en tren, sen soltarse, adaptando o paso ao máis lento.
Volta libre final: cada quen inventa un xeito novo de pasar unha estación.
Expresividade plástica
Autoavaliación gráfica: rodear no mapa do circuíto a estación favorita e a máis difícil.
Momento de despedida
Gran recollida cooperativa. Relaxación longa con música: viaxe imaxinaria polo trimestre. Cerimonia do cinto laranxa: «Ninja dos camiños». Peche do trimestre co saúdo ninja.
Variantes por idade
3 anos
Circuíto reducido (sen trepa se non hai seguridade suficiente); rexistro global fai/non fai/con axuda.
4 anos
Circuíto completo; rexistro de calidade do patrón nos mesmos ítems de setembro.
5 anos
Circuíto completo + tramo atrás e pata coxa; rexistro incluíndo lateralidade; verbalización individual: «en que melloraches desde setembro?».
Ítems de observación
REXISTRO COMPARATIVO: mesmos ítems da avaliación inicial
Encadea patróns sen deterse
Participa na volta cooperativa axustándose ao grupo
Avaliación
Avaliación global, continua e formativa, baseada na observación directa e sistemática do alumnado en situación de xogo e movemento. Nunca se avalía o rendemento motor como marca, senón o progreso de cada neno e nena respecto de si mesmo.
Avaliación inicial (setembro-outubro)
Dúas sesións en formato circuíto e estacións (T1-S03 e T1-S04) con rexistro individual de: desprazamentos, equilibrio, coordinación óculo-manual, esquema corporal (incluído o debuxo da figura humana) e, en 5 anos, lateralidade espontánea.
Avaliación continua
Escala de observación por bloque cos ítems indicados en cada ficha de sesión; rexistro áxil (táboa de grupo) inmediatamente despois de cada sesión. A verbalización final («comentamos a sesión») achega información sobre a vivencia e a conciencia corporal.
Avaliación comparativa trimestral e final
Ao pechar cada trimestre repítese o circuíto cos mesmos ítems da avaliación inicial (T1-S13 en decembro; repetición en xuño) para obxectivar o progreso individual. O debuxo da figura humana repítese en xaneiro e xuño.
Escala de rexistro
ConseguidoEn procesoIniciado
Rexístrase sempre en positivo e respecto do punto de partida individual; «Iniciado» nunca se comunica como carencia senón como momento evolutivo.
Instrumentos
Folla de rexistro de avaliación inicial e final (mesmos ítems, tres momentos: setembro, decembro/marzo, xuño).
Escala de observación por bloque (ítems das fichas de sesión).
Arquivo de producións: debuxo da figura humana (3 momentos) e debuxos de expresividade plástica.
Diario de aula breve: incidencias, conquistas individuais e axustes das variantes.
Ao peche de cada trimestre revísase a propia práctica: axuste das variantes por idade, funcionamento das montaxes no espazo dispoñible, tempos reais de cada momento da sesión e clima do grupo. As conclusións incorpóranse á programación do trimestre seguinte.
Atención á diversidade
Deseño Universal para a Aprendizaxe aplicado ao motor: toda proposta ofrece múltiples niveis de execución (as variantes 3/4/5 funcionan tamén como niveis de acceso dentro dun mesmo grupo), múltiples formas de representación (consigna verbal + modelo corporal + pictograma) e múltiples formas de participación (rol de executante, de axudante, de director).
Medidas
As variantes por idade úsanse de xeito flexible: un neno de 4 anos pode traballar coa variante de 3 ou de 5 segundo o seu momento evolutivo, sen sinalalo diante do grupo.
Apoios visuais permanentes: pictogramas de posturas e de normas na parede do ximnasio.
Anticipación para alumnado que o precise: aviso previo dos cambios de actividade e do sinal de recollida (pandeiro), opción de observar antes de participar.
Sensibilidade sensorial: alternativa sen contacto nos xogos de parella e volume de música regulado.
Coordinación coas titoras e co equipo de orientación para alumnado con NEE: adaptación de material (pelotas máis grandes e lentas, superficies máis anchas) e acompañamento nos rituais.
O erro trátase como parte do xogo: repetir é sempre posible e ninguén queda eliminado de forma permanente en ningún xogo.